تاریخ پر فراز و نشیب اندیشه کلامی در جهان اسلام، بستر پیدایش و تکامل نحلهها و نظریهها و شکلگیری و طلوع و غروب فرقهها بوده است؛ از نخستین فرقههای کلامی که نهادن نام فرقه بر آنها به مسامحه ممکن است تا فرقههایی در دوران اوجگیری فرهنگ و تمدن که مکتبهایی فراتر از فرقهاند. در اینباره که هر یک از این فرقهها چگونه ظهور، رشد و تکامل یافته و سرانجام آنان به کجا کشید و در این سیر تحول چه کسانی پرچمداران اندیشههایش بودهاند، مطالعات گوناگونی از دیرباز تا عصر حاضر صورت گرفته و کتاب حاضر یکی از پژوهشها در این عرصه است که نگارنده با بیطرفی و با بهرهبرداری از منابع اصیل و در مطالعهای ژرفکاوانه، تاریخ فِرق اسلامی را به استثنای شیعه - که در کتاب مستقل بدان پرداخته شده - در بخشهایی چند، شامل فرقههای نخستین، مکتب کلامی اهل سنت (اشاعره، ماتریدیه، طحاویه)، مکتب اعتزال و خوارج، بررسی کرده است.این کتاب تنها یک کتاب درسی نیست و علاوه بر دانشجویان، برای اهل پژوهش و علاقهمندان تاریخ تحولات اندیشههای اسلامی نیز سودمند است.
پیشگفتار
فصل اول: فرقههای اسلامی، بسترها و زمینهها
بخش اول: فرقههای نخستین
فصل دوم: قدریه
فصل سوم: جهمیه
فصل چهارم: مشبّهه
فصل پنجم: مرجئه
بخش دوم: مکتب اعتزال
فصل ششم: معتزله، سپیدهدم اندیشه فلسفی
فصل هفتم: اندیشه معتزلی، رویکرد خردورزانه به دین
فصل هشتم: فرقهها و طبقات مشاهیر معتزله
بخش سوم: مکتب کلامی اهل سنت
فصل نهم: کلام اهل سنت؛ نخستین تلاشها
فصل دهم: اشاعره نماینده کلام اهل سنت
فصل یازدهم: طحاویه
فصل دوازدهم: ماتریدیه
فصل سیزدهم: کرامیه
بخش چهارم: خوارج
فصل چهاردهم: خوارج، از حزبی سیاسی تا فرقهای کلامی
فصل پانزدهم: اندیشهها و مشاهیر خوارج
فصل شانزدهم: فرقههای خوارج
کتابنامه
نمایه
این کتاب برای دانشجویان رشته الهیات (ادیان و عرفان) به عنوان منبع اصلی درس «تاریخ فرق اسلامی 1 و 2» به ارزش 4 واحد در مقطع کارشناسی تدوین شده است.