نسخه چاپی
 

ميزگرد «مسائل و راهكارهاي نشر كتاب درسي علوم كتابداري و اطّلاع‌رساني»

۲۱ شهريور ماه ۱۳۸۶، سازمان «سمت»

ميزگرد «مسائل و راهكارهاي نشر كتاب‌هاي درسي علوم كتابداري و اطّلاع‌رساني» با همّت گروه علوم كتابداري و اطّلاع‌رساني سمت و با حضور جمعي از مسئولان سمت و اساتيد برجسته كتابداري كشور، در ۲۱ شهريور ۱۳۸۶ برگزار شد. اصلي‌ترين هدف‌هاي اين ميزگرد، استفاده از نظرات صاحب‌نظران علوم كتابداري و اطّلاع‌رساني در خصوص مسائل نشر كتاب‌هاي درسي آن حوزه و ارائه راهكارهايي به منظور رفع اين مشكلات اعلام شد. در اين ميزگرد، كه توسّط صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران و خبرگزاري كتاب ايران نيز تحت پوشش رسانه‌اي قرار داده شده بود، دكتر احمد احمدي، رئيس سمت، دكتر محمّدرضا سعيدي، معاون پژوهشي سمت و دكتر زهرا ابوالحسني، مدير امور پژوهشي و ارزشيابي سمت، به بحث و تبادل نظر با اساتيد علوم كتابداري و اطّلاع‌رساني پرداختند. از اساتيد حاضر در اين جلسه مي‌توان به آقايان دكتر عبّاس حّري، دكتر محمّدحسين ‌ديّاني، دكتر زهرا اباذري، دكتر ابراهيم افشار زنجاني، دكتر محمّد حسن‌زاده، دكتر عبّاس گيلوري، دكتر داريوش مَطلبي، دكتر حمزه‌علي نورمحمّدي و دكتر عبدالرضا نوروزي چاكلي اشاره كرد. در ابتدا، دكتر احمدي به بيان اهمّيّت رشته علوم كتابداري و اطّلاع‌رساني و همچنين نيازهاي جامعه علمي كشور به كتابداراني كه قادر به رفع نيازهاي اطّلاعاتي پژوهشگران و سياست‌گذاران باشند پرداختند و تهيّه منابع درسي را به عنوان يكي از مهم‌ترين ابزارهاي دستيابي به اين هدف معرّفي كردند. در ادامه، دكتر سعيدي ضمن برشمردن عملكردهاي گذشته سمت، نشر كتاب‌هاي غيردرسي معتبري كه حاصل تحقيقات و همچنين مورد نياز جامعه باشد را جزء سياست‌هاي فعلي اين سازمان اعلام كردند. ايشان داير شدن "مركز تحقيق و توسعه علوم انساني سمت" در كنار "سازمان مطالعه و تدوين كتب علوم انساني دانشگاه‌ها" را به عنوان نشانه‌اي از توجّه هم‌زمان سمت به انتشار كتاب‌هاي پژوهشي در كنار درسنامه‌ها معرّفي كردند.

   
   
خانم دكتر ابوالحسني، مدير امور پژوهشي و ارزشيابي نيز در خصوص گروه كتابداري و اطّلاع‌رساني سمت اظهار داشتند كه همواره نگاه سمت به اين گروه فراتر از ساير گروه‌ها بوده است، چرا كه اين گروه علاوه بر نقشي كه در زمينه تدوين كتاب‌هاي درسي متناسب با نيازهاي آموزشي دانشگاه‌ها برعهده دارد، در امر خدمات كتابخانه‌اي و اطّلاع‌رساني نيز به عنوان مشاور و هدايت‌گر سمت عمل مي‌كند و اين همان چيزي است كه براي ساير گروه‌هاي پژوهشي سمت نيز اهمّيّت بسيار دارد. سپس، دكتر نوروزي چاكلي، مدير گروه كتابداري و اطّلاع‌رساني سمت به معرّفي سوابق گذشته، اهداف و برنامه‌هاي آينده اين گروه پرداختند و هدف از برگزاري اين ميزگرد را برقراري تعامل بيشتر با اساتيد اين رشته در دانشگاه‌هاي مختلف كشور و احياء فعّاليّت‌هاي اين گروه در زمينه انتشار كتاب‌هاي مناسب عنوان كردند. ايشان تغيير سرفصل‌هاي آموزشي و تفويض اختيار به دانشگاه‌ها را در اين زمينه، بخشي از مهم‌ترين مسائلي كه در سال‌هاي آتي بر نشر كتاب‌هاي درسي علوم كتابداري و اطّلاع‌رساني تأثيرگذار خواهد بود مطرح كردند.
در ادامه، دكتر محمّدحسين ديّاني، استاد دانشگاه فردوسي مشهد و عضو هيأت نظارت و ارزيابي علم و فنّاوري شوراي عالي انقلاب فرهنگي، ضمن اين كه موفّقيّت سمت را منوط به انجام كارهايي فراتر از آن چه ديگر ناشران انجام مي‌دهند دانستند، مواردي همچون تقويت مشوّق‌هاي قانوني و مالي نشر، استفاده از بخش خصوصي در فرايند نشر به منظور سرعت بخشيدن به روند ويرايش و چاپ، جلب همكاري اساتيد توانمند به منظور توليد كتاب‌هاي باكيفيّت‌تر، روزآمدسازي مداوم كتاب‌هاي درسي موجود، و معرّفي كتاب‌هاي درسي منتشره از طريق ارسال رايگان نسخه‌هايي از آن‌ها به اساتيد برجسته كشور را از جمله راهكارهاي رفع مشكلات موجود معرّفي كردند. همچنين، دكتر ديّاني خاطرنشان كردند كه امروزه در نشر بحث رقابت اهمّيّت به سزايي دارد و سمت نيز بايد به اين امر توجّه كافي نشان دهد. ايشان در همين زمينه اظهار داشتند كه هم‌اكنون در اقتصاد نشر ايران، دانشگاه‌ پيام نور، دانشگاه آزاد اسلامي و ناشران خصوصي، به عنوان سه گروه از رقباي اصلي و فعّال سمت محسوب مي‌شوند. اين استاد برجسته دانشگاه فردوسي، از سرعت بخشيدن به فرايند نشر، توجّه به ارتقاءكيفيّت كتاب‌ها، و ايجاد مشوّق‌هاي لازم براي جذب اساتيد برجسته به عنوان مهم‌ترين راهكارهاي كسب موفّقيّت سمت در اين ميدان رقابتي ياد كردند.
 
 
دكتر عبّاس حرّي، استاد دانشگاه تهران و مدير اسبق گروه علوم كتابداري و اطّلاع‌رساني سمت، انتشار كتاب‌هايي با شمارگان كمتر را به عنوان يكي از راه‌حل‌هاي پر كردن خلاء‌هاي موجود در درس‌هاي جديدي كه هنوز تعداد دانشجويان آن محدود است عنوان كردند. ايشان ضمن مثبت ارزيابي كردن طرّاحي سرفصل‌هاي غيرتمركز در دانشگاه‌ها، از نيمه‌كاره ماندن اين طرح ابراز نگراني كردند و آن را به نفع جامعه علمي و دانشگاهي كشور ندانستند، چرا كه دانشگاه‌ها در حالي طرّاحي سرفصل‌هاي جديد را از سر گرفته‌اند كه كنكور كارشناسي ارشد هنوز به صورت متمركز برگزار مي‌شود. ايشان مشكلات ناشران دولتي، از جمله سمت را تكيه كردن بيش از حدّ به اعتبارات دولتي و احساس نياز نكردن به بازگشت سريع سرمايه عنوان كرده و اظهار داشتند كه اگر سمت بخواهد در انجام رسالتش موفّق باشد بايد به عنوان الگويي براي ساير ناشران عمل كند. دكتر حرّي خاطرنشان كردند كه با توجّه به تأكيد سمت بر انتشار درسنامه‌، بايد دستورالعملي كه ويژگي‌هاي درسنامه را مشخّص سازد تدوين شود تا تلقّي‌هاي غلطي كه از درسنامه وجود دارد اصلاح شود.
دكتر ابراهيم افشار زنجاني، استاد دانشگاه اصفهان نيز ضمن مثبت شمردن سرفصل‌هاي غيرتمركز در دانشگاه‌ها، استفاده از چندين منبع را براي يك درس ضروري شمردند. ايشان ضمن تأكيد بر لزوم سرعت بخشيدن به فرايند انتشار كتاب، تأليف و ترجمه باكيفيّت كتاب‌هاي درسي را جزء مهم‌ترين رسالت‌هاي‌ سمت قلمداد كردند و در همين راستا نيز واگذاري انجام ويرايش‌‌هاي تخصّصي به متخصّصان اين رشته و همچنين ارسال كتاب‌هاي منتشره به صاحب‌نظران را به منظور ارزيابي كيفي اين آثار، به عنوان مهم‌ترين راهكارهاي ارتقاء كيفيّت كتاب‌ها معرّفي كردند.
دكتر حمزه‌علي نورمحمّدي، مدير گروه علوم كتابداري و اطّلاع‌رساني دانشگاه شاهد، عملكرد غيرمتمركز دانشگاه‌ها را مثبت ارزيابي كردند و اظهار داشتند كه در اين صورت هر دانشگاه قادر خواهد بود در گرايش‌هاي تخصّصي خاصّي متمركز شود. ايشان راه‌ تأمين منابع درسي در سرفصل‌هاي جديدي كه هنوز تعداد دانشجويان آن به حدّ قابل توجّهي نرسيده است را انتشار كتاب‌هايي با شمارگان كمتر دانستند. در عين حال، توجّه به استاندارهاي تدوين كتاب‌هاي درسي، در نظر گرفتن ضمائم الكترونيكي و ساده و روان‌نويسي متون درسي را به عنوان يكي از راه‌هاي ارتقاء كيفيّت اين منابع قلمداد نمودند.
 
 
دكتر حسن زاده، عضو هيأت علمي دانشگاه تربيت مدرّس نيز راهكارهايي از جمله تشكيل كميته نيازسنجي، شناسايي بدنه و ستون اصلي درس‌هاي كتابداري و اطّلاع‌رساني به منظور اولويّت‌گذاري نشر، ايجاد مشوّق‌هاي لازم براي جذب و هدايت اساتيد توانمند در زمينه تأليف كتاب‌هاي درسي، سفارش تأليف يا ترجمه كتاب‌ به اساتيد توانمند، برقراري ارتباط با فروشندگان كتاب‌هاي تخصّصي اين حوزه به منظور معرّفي بهتر كتاب‌هاي درسي سمت، و تمركز بر كيفيّت آثار منتشره به جاي كمّيّت آن‌ها را در راستاي رفع مشكلات موجود در زمينة نشر كتاب‌هاي درسي علوم كتابداري و اطّلاع‌رساني مورد تأكيد جدّي قرار دادند.
دكتر عبّاس گيلوري، عضو هيأت علمي وزارت جهاد كشاورزي، عملكرد غيرمتمركز دانشگاه‌ها را موجب ايجاد فاصله بيشتر بين دانشجويان دانشگاه‌هاي مختلف دانستند و در اين صورت پر كردن اين خلاء را براي سمت دشوار توصيف كردند. ايشان، علاوه بر پيشنهاد تشكيل كميته تخصّصي شناسايي و ارزش‌گذاري كيفي آثار، مواردي همچون نيازسنجي صحيح، شناسايي و تشويق اساتيد توانمند و علاقمند، و برقراري ارتباط بيشتر با محافل تخصّصي علوم كتابداري و اطّلاع‌رساني را به عنوان مهم‌ترين راهكارهاي رفع خلاء‌هاي موجود و به عنوان زمينه‌ساز انتشار كتاب‌هاي باكيفيّت معرّفي كردند.
دكتر زهرا اباذري، استاد دانشگاه آزاد اسلامي، بحث سرفصل‌هاي جديد را از بحث انتشار كتاب تفكيك كردند و آن دو را از يكديگر متفاوت دانستند. ايشان روزآمدسازي مداوم و رفع اشكالات موجود در كتاب‌هاي سمت را مورد تأكيد قرار دادند و لزوم در اولويّت‌ قرار دادن تدوين كتاب براي سرفصل‌هايي كه هنوز كتاب مناسبي براي آن وجود ندارد را مطرح كردند.
دكتر داريوش مَطلبي، عضو هيأت علمي دانشگاه آزاد اسلامي، مدير شابك و سردبير نشريّه تحليلي- انتقادي كتاب ماه كلّيات، با اشاره به اين كه در سال‌هاي گذشته تعامل گروه كتابداري و اطّلاع‌رساني سمت با اعضاي هيأت علمي اين حوزه كم بوده است، تقويت اين ارتباطات را به عنوان يك ضرورت قلمداد كردند. از طرفي، ايشان ارتقاء كيفيّت كتاب‌هاي سمت را مستلزم توجّه دائمي به جنبه‌هاي محتوايي و تخصّصي كتاب‌ها، روان بودن، سادگي و يك‌دستي متن و همچنين مطلوب بودن كيفيّت چاپ، نوع كاغذ و حتّي صحافي آن دانستند.
در پايان، مسئولان سمت ضمن بحث و تبادل نظر با حاضران پيرامون مباحث مطرح شده و ابراز خرسندي از منعكس شدن مسائل ياد شده، مواردي همچون ايجاد تسهيلات لازم براي سرعت بخشيدن به فرايند نشر، روزآمدسازي كتاب‌هاي موجود، اولويّت‌بندي نشر منابع درسي با تأكيد بر سرفصل‌‌هاي جديد، تعامل بيشتر با گروه‌هاي كتابداري و اطّلاع‌رساني در سطح كشور، ايجاد مشوّق‌هاي لازم براي جلب بيشتر همكاري‌هاي اساتيد توانمند و ساير مسائل مطرح شده در اين ميزگرد را مثبت ارزيابي كردند و پيگيري اجراي آن را در دستور كار قرار دادند.